‘Fruitboompjes van maximaal één meter? Dat kán toch helemaal niet!’ Verzet tegen hoogteregels voor de volkstuinen bij Wageningen Lieke Mulder, 25 april 2026
Moet de snoeischaar of de zaag er écht in? Boompjes en struiken op de Wageningse Eng mogen maar maximaal 1 meter hoog zijn. Dat zorgt voor onrust in de volkstuintjes. „Deze appelboom van 3 meter is straks dus illegaal.”
Wat doen al die stokken met oranje vlaggetjes op precies 1 meter hoogte hier toch? Dát is de hoogte waarop het appelboompje dat ernaast staat straks misschien wel afgezaagd moet worden.
Welkom bij de volkstuinencomplexen op de Wageningse Eng. De vijfhonderd mensen die hier een tuintje hebben, hangt letterlijk een kaalslag boven het hoofd. Een petitie om het tij te keren is meer dan duizend keer getekend.
De oranje vlaggen zijn als protest geplaatst door de volkstuinders. Theo Jacobs, voorzitter van de Werkgroep Volkstuinen Wageningse Eng: „Zo zie je goed wat voor kaalslag het hier zou worden. Vreselijk.”
Wat is er aan de hand?
Wat is er aan de hand? In het nieuwe omgevingsplan buitengebied van de gemeente staan strenge hoogteregels voor onder meer beplanting in volkstuinen op de Eng.
Boompjes en struiken mogen voortaan zonder vergunning maximaal 1 meter hoog zijn, bamboestokken en andere materialen om de teelt te ondersteunen maximaal 1,5 meter.
Overigens zijn de regels niet nieuw, ook in het eerdere bestemmingsplan waren de regels streng, zo niet strenger. Veel mensen wisten dat echter niet. En nu de nieuwe regels zwart-op-wit staan, zijn ze bang dat ze daar last mee krijgen.
De regels zijn er ‘om het open karakter van het oude cultuurlandschap van de Eng te behouden en te versterken’. Gewassen als zonnebloemen en mais mogen wél hoger zijn.
Petitie
Dat het landschap hier bijzonder is, daar is Lennart Verhoeven uit Wageningen het helemaal mee eens. Sinds hij de petitie op LinkedIn deelde, gaat het hard. Logisch, vindt hij, want de hoogteregels zijn veel te streng. „Ik ben er echt van geschrokken.”
Naast hem staat Jacobs. Hij zelf heeft onder andere fruitboompjes, bramen en oude bessenstruiken staan, die boven de meter reiken. In de tuin van zijn buurman staat een oude appelboom. „Hoe hoog die is? Toch minstens 3 meter. Die is dus illegaal.”
We zouden alles boven de meter moeten omhakken, afzagen, snoeien. Dat ziet er toch niet uit? Dan wordt het hier dor en kaal
Ja, ook Theo Jacobs kan er niet bij: „Als we aan de regels moeten voldoen, dan moeten we alles boven de meter omhakken, afzagen, snoeien. Dat ziet er toch niet uit? Dan wordt het hier dor en kaal. Mijn fruitboompjes zou ik moeten omzagen. De bessenstruiken zou ik moeten halveren. Dan komt er dus geen bes meer aan. Die struiken kreeg mijn moeder van mijn oma en ik kreeg ze weer van mijn moeder. Ze zijn steeds met me mee verhuisd. Ze zijn mijn herinnering aan mijn oma.”
De regels zijn dus bedoeld om het bijzondere historische, open cultuurlandschap op de Eng te behouden. Jacobs en Verhoeven zijn er heus niet op tegen, maar dat ligt volgens de twee veel dichter bij het huidige landschap dan wat de gemeente voor ogen heeft.
Wageningen: ‘Jammer dat tuinders willen afwijken van regels’
Een woordvoerder van de gemeente Wageningen geeft aan dat de gemeente de zorgen van de volkstuinders begrijpt. Handhaving – de snoeischaar erin zetten – zal ook echt niet de eerste stap zijn. „Daarvóór willen we als gemeente eerst inzetten op het informeren over de visie en regels, en daarna het stimuleren ervan.”
Overigens is de gemeente juist van mening dat de regels voor de Eng niet strenger worden, maar soepeler, zo geeft de woordvoerder aan. Daarbij wijst de woordvoerder op een eerdere visie (uit 2020) en het bestemmingsplan van 2014. Daarin werden beplanting en bebouwing in de volkstuinen nóg beperkter toegestaan. „De nu voorliggende planologische regels zijn juist een stukje soepeler en nog meer in lijn met de visie.”
Wat die visie voor de Eng inhoudt? Openheid, onder meer. Ofwel: geen hoge houtige beplanting die het zicht belemmert. „Het loslaten van deze regels zou het risico met zich meebrengen dat de openheid en landschappelijke samenhang van dit bijzondere gebied op termijn verloren gaan.”
En, tot slot: „Volkstuinen zijn een gewaardeerde functie op de Eng, maar we moeten er wel voor zorgen dat dit op een manier gebeurt die past in dit waardevolle landschap. We vinden het daarom jammer dat deze groep volkstuinders wil afwijken van de regels.”
Onderaan dit verhaal is de volledige de reactie van de gemeente Wageningen terug te lezen.
Verhoeven: „Met de strenge regels gaat de gemeente voorbij aan de ecologische waarde die de volkstuintjes hebben, aan de biodiversiteit. En het geluk van alle wandelaars en fietsen? Dat is ook belangrijk. De gemeente focust veel te veel op een open landschap, en kijkt te weinig naar ecologie en recreatie, die hier ook belangrijk zijn.”
Het is dus niet verwonderlijk dat de Werkgroep Volkstuinen Wageningse Eng bezwaar maakte tegen de plannen, een paar weken geleden.
Voorzitter Jacobs: „We begrijpen het gewoon niet. Kijk eens naar de akker hiernaast, of naar die paardenwei daarachter. Ja, dan zit je netjes onder de meter. Maar vergelijk dat eens met deze volkstuinen. Dit is toch veel mooier? Hier is toch veel meer leven, dit is toch veel natuurlijker? En de verschillen in hoogtes zorgen bijvoorbeeld juist voor schuil- en nestmogelijkheden voor vogels.”
Deze regels zijn disproportioneel en hebben amper invloed op de openheid van het hele gebied
Jacobs: „Natuurlijk begrijpen we dat het op sommige tuinen wel iets té vol en te hoog geworden is. Daar kan ik me ook wel voorstellen dat er iets moet gebeuren. En soms zie je bijvoorbeeld lelijk blauw plastic of andere rommel.”
„Maar regel dat dan gewoon via de volkstuinvereniging of de verhuurder van de tuinen. Wij willen ook echt wel meedenken. Deze regels zijn disproportioneel en hebben amper invloed op de openheid van het hele gebied. Wij zeggen: maak er dan in ieder geval maximaal 2 meter van voor stuiken en boompjes en 2,5 meter voor de klimmaterialen voor planten. ”
Verhoeven: „Het voortbestaan van volkstuinen op de Wageningse Eng staat onder druk. We weten niet of er enkel gehandhaafd gaat worden op nieuwe aanplant, of ook op bestaande beplanting. In het eerste geval betekent dit dat het planten van een appelboompje honderden euro’s kost voor de vergunningsaanvraag.”
„In het tweede geval zijn de bestaande fruitbomen, bessenstruiken en bramen op de Eng per direct illegaal zodra het besluit wordt vastgesteld.”
Jacobs: „En ook al zou de gemeente zelf niet direct gaan handhaven, dan bestaat de kans dat anderen een handhavingsverzoek doen bij de gemeente of de rechter. Dat kan niet meer als ze van één meter twee meter maken. Dat zou ons al zoveel ruimte geven.”
Reactie gemeente Wageningen:
‘Regels zijn juist soepeler’
In een reactie stelt een woordvoerder van de gemeente dat de regels niet strenger worden, maar juist soepeler. „In 2020 werd al de visie Wageningse Eng vastgelegd, waarin deze nieuwe regels staan. Die visie is toen vastgelegd in samenspraak met de Stichting Wageningse Eng, waarin ook de volkstuinders vertegenwoordigd zijn.”
Openheid belangrijk
„Het belangrijkste doel van de visie was, is én blijft om het bijzondere landschap van de Wageningse Eng te behouden en versterken. De openheid is daarbij erg belangrijk en willen we behouden, anders gaat het bijzondere cultuurhistorische landschap verloren. Daarom zijn er in de visie regels opgenomen voor verschillende functies op de Eng, waaronder de volkstuinen.”
‘Stukje soepeler’
,,Deze regels worden nu in het omgevingsplan vertaald. In het geldende bestemmingsplan uit 2014 zijn al regels opgenomen die het gebruik van beplanting en bouwwerken zeer beperkt toestaan. De nu voorliggende planologische regels zijn juist een stukje soepeler en nog meer in lijn met de visie.”
Informeren, stimuleren, handhaven
En over de zorgen dat er gehandhaafd gaat worden: ,,Hier volgen we een driesporenbeleid: informeren, stimuleren, handhaven. Handhaven is pas de laatste stap. Daarvóór willen we als gemeente dus eerst inzetten op het informeren over de visie en regels, en daarna het stimuleren ervan.”
‘We begrijpen de zorgen’
,,Hoewel we de zorgen van de volkstuinders begrijpen, blijft het uitgangspunt voor de Wageningse Eng het behoud van de karakteristieke openheid van dit waardevolle cultuurlandschap. Variatie en biodiversiteit zijn ook mogelijk binnen deze kaders. Het loslaten van deze regels zou het risico met zich meebrengen dat de openheid en landschappelijke samenhang van dit bijzondere gebied op termijn verloren gaan.”
‘Moet wél passen’
,,Volkstuinen zijn een gewaardeerde functie op de Eng, maar we moeten er wel voor zorgen dat dit op een manier gebeurt die past in dit waardevolle landschap. We vinden het daarom jammer dat deze groep volkstuinders wil afwijken van de regels.”
Waarom krijgen we toch zo snel ruzie op de volkstuin? Dit zeggen deskundigen: ‘Er komt snel emotie bij kijken’
Een conflict tussen een tuinder en het bestuur van zijn volkstuinvereniging is in Wijchen zo hoog opgelopen, dat de rechter zich erover moet buigen. Het geval is niet uniek: in heel Nederland liggen tuinders overhoop met hun bestuur. En dat terwijl juist de volkstuin een plek voor rust en ontspanning kan zijn. Hoe komt dat toch? En wat is eraan te doen?
Jip Trommelen, 25 maart 2026
De volkstuin, zegt Pancras Pouw, is net als een gewone samenleving. Verschillende mensen, uit verschillende culturen die verschillend zijn opgevoed en het met elkaar moeten zien te rooien.
„Maar dan in het klein, en je zit er behoorlijk dicht op elkaar. Letterlijk”, aldus Pouw, voorzitter van het Algemeen Verbond van Volkstuindersverenigingen in Nederland (AVVN).
„Je kunt jezelf er moeilijk verschuilen, waardoor je meer kans loopt op conflict.”
Zo ook in Wijchen, waar afgelopen maandag een tuinder lijnrecht tegenover het bestuur van zijn volkstuinvereniging stond. Niet op het tuinpad, maar in de rechtbank in Arnhem. De dertiger verwaarloost zijn drie tuinen, zegt het bestuur. De tuinder beweert juist dat het bestuur het op hem gemunt heeft en hem uit de vereniging wil werken.
De ‘conflictbeheerser gaat stad en land af’
Zulke gevallen zijn niet uniek en komen zelfs zo vaak voor, dat het AVVN een ‘conflictbeheerser’ in huis heeft, die stad en land af rijdt om ruzies in de kiem te smoren. Tussen tuinders en gemeenten, bijvoorbeeld. Maar ook interne kwesties worden beslecht.
„Ik ken de zaak in Wijchen niet precies”, zegt Pouw. „Maar ik durf te zeggen dat ze met onze hulp niet in de rechtbank waren beland.”
Wat is ‘goed tuinderschap’?
Conflicten tussen tuinder en bestuurder zijn per definitie lastig, zegt hij, omdat ze vaak draaien om de vraag wat ‘goed tuinderschap’ is. „En dat is natuurlijk voor iedereen anders. De ene tuinder wil dat alles er aangeharkt bij ligt en richt zich volledig op het produceren van voedsel, maar anderen houden meer van sierplanten.”
Doordat de bevolking van een volkstuin volgens Pouw steeds diverser wordt, komen er steeds meer verschillede soorten tuinders bij elkaar. „Qua techniek, maar ook qua normen en waarden.”
Dan is het vooral zaak om elkaar niet de wil op te leggen. Toch gebeurt dat regelmatig en dat ligt soms ook aan het bestuur. „Mensen zitten daar soms decennialang in. Dat komt deels omdat niemand anders het wil doen, maar het zorgt er soms wel voor dat bestuurders volharden in hun eigen gelijk.”
En waar je bij een biljartclub boos naar huis kunt gaan, heb je bij een volkstuin al snel een gevoel van eigendom over je stukje grond, terwijl je het alleen huurt. „Dat zorgt wel voor scherpere reacties.”
Met AI schieten op het statuut
Als de boel toch niet te redden is en de huurder van de tuin verbannen wordt, moet het bestuur goed naar de spelregels kijken. Dat gaat lang niet altijd goed, ziet Arthur van den Hoeff, adviseur verenigingsrecht. „Vaak zie je dat mensen op een gegeven moment helemaal klaar zijn met elkaar. Dan komt er emotie bij kijken en vergeten bestuurders dat ze zich aan hun eigen statuten moeten houden.”
Die statuten zijn dan vaak weer stokoud, weet Van den Hoeff. „Bij sommige verenigingen stammen ze nog uit de jaren 80. Ze worden een keer opgesteld en verdwijnen daarna in een lade. Ze komen daar pas uit als het nodig is.”
Daar komt bij, zegt zowel Van den Hoeff als Pouw, dat leden van een vereniging steeds mondiger worden. „Besluiten van een bestuur worden minder gemakkelijk geaccepteerd en tegenwoordig heb je met AI een hulpmiddel, waardoor je heel gemakkelijk op regels kunt schieten. Of je daar nu verstand van hebt, of niet. Dat zorgt ervoor dat bestuurders ook goed onderlegd moeten zijn.”